blog-peer

‘Oudste voorouder van de mens ontdekt’

Geplaatst op

De opkomst van de vogelgriep

Geplaatst op

Niet alleen wij hebben te maken met griep. Ook vogels worden op dit moment hard getroffen. Verschillende Europese landen hebben te maken met een uitbraak van het vogelgriepvirus H5N8. Waar is dat virus plotseling vandaan gekomen, waarom verspreidt het zich nu zo snel en moeten we bang zijn dat het de overstap naar mensen gaat maken?

Over die vragen buigen twee virologen van de Amerikaanse National Institutes of Health zich. In het blad Emerging Infectious Diseases beschrijven zij hoe verschillende typen vogelgriepvirussen (waaronder H5N8) ontstonden vanuit het vogelgriepvirus H5N1.

Transformatie

H5N1 dook voor het eerst op in China in 1977. Vogels bleken elkaar te besmetten op zogenaamde bird markets: markten waar allerlei soorten pluimvee verhandeld wordt. Af en toe raakten ook mensen besmet via direct contact met besmette dieren. Daar werd uiteraard voor gewaarschuwd, maar reden tot paniek was er niet. De verspreiding van het virus bleef lange tijd beperkt. Tot in 2013.

Tussen 2013 en 2015 verspreidde H5N1 zich ineens explosief. Eerst vanuit China naar de rest van Azië en later over de hele wereld. Tijdens deze wereldreis onderging het virus een transformatie. Het oppervlakte-eiwit hemagglutinine (H) veranderde iets van vorm. Het oppervlakte-eiwit neuraminidase (N) veranderde zelfs compleet. In plaats van N1 werden nu vogelgriepvirussen gezien met N2, N3, N5, N6 of N8.

Grootschalige verspreiding

In Azië is H5N6 inmiddels een veelvoorkomende stam. In China is dit nieuwe type inmiddels zelfs zo wijdverspreid dat het H5N1, het originele vogelgriepvirus, heeft verdrongen. In Noord-Amerika en Europa duikt met name het nieuwe type H5N8 op. Dat is ook het virus dat verantwoordelijk is voor de huidige uitbraak van vogelgriep.

De uitbraak ontstond afgelopen zomer in Rusland en Mongolië. Het virus trok vanuit daar razendsnel richting Europa, Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Tijdens de eerste uitbraken van vogelgriep vond besmetting plaats via direct contact tussen besmette dieren. Maar bij deze uitbraak ligt dat anders. Ook trekvogels worden nu door het virus getroffen. Dat zorgt voor een veel grootschaliger verspreiding van H5N8.

Binding en stabiliteit

Blijkbaar hebben de nieuwe typen griepvirussen ergens tijdens hun wereldreis eigenschappen opgepikt die het mogelijk maken om ook trekvogels te infecteren. Waarschijnlijk spelen veranderingen in het H-eiwit daarbij een rol. Wetenschappers ontdekten dat de kleine wijzigingen in het H-eiwit het virus in staat stellen om aan andere cellen te binden. De oorspronkelijke manier van binden gaat daarbij echter niet verloren. Met andere woorden: het virus heeft nu twee opties om de cellen van vogels aan te vallen en kan daardoor meer verschillende soorten infecteren.

Mogelijk speelt ook de vervanging van het N1-eiwit een rol bij de verdere verspreiding. Het vogelgriepvirus heeft twintig jaar lang uitsluitend N1 tot zijn beschikking gehad en infecteerde toen alleen pluimvee. Nu er andere typen N-eiwitten in het spel zijn, raken plots ook trekvogels besmet. Wellicht maakt een ander type N-eiwit het vogelgriepvirus stabieler waardoor het langer kan overleven in de omgeving.

Tot nu toe is er nog nauwelijks verspreiding van H5N8 naar mensen. Signalen van verspreiding tussen vogels en mensen of tussen mensen onderling worden wel scherp in de gaten gehouden. Het is namelijk nog niet bekend of het vogelgriepvirus met zijn nieuwe eigenschappen in staat is om cellen van mensen of andere zoogdieren te infecteren. ‘Het feit dat het virus zich nu verder specialiseert richting vogels doet vermoeden van niet, maar we weten niet zeker dat de cellen van zoogdieren geen bindingsplaats voor H5N8 bevatten’, schrijven de virologen.

Bron: H5Nx panzootic bird flu—Influenza’s newest worldwide evolutionary tour